JURIDISCH DOSSIER
Zelfidentificatie in het Nederlandse recht
Wat artikel 1:28 BW feitelijk regelt. Wat het wetsvoorstel uit 2021 wilde veranderen. Waarom het in augustus 2025 werd ingetrokken. En waarom de Britse Supreme Court op 16 april 2025 vaststelde dat ‘sex’ in de Equality Act 2010 verwijst naar biologische sekse.
- WETSARTIKEL
- 1:28 BW Vermelding van het geslacht in geboorteakte
- INTREKKING
- aug 2025 Wetsvoorstel 35825 ingetrokken
- UK SUPREME COURT
- 16 apr 2025 For Women Scotland v Scottish Ministers
Bronnen: wetten.overheid.nl (Burgerlijk Wetboek Boek 1); brief houdende intrekking van het wetsvoorstel van 11 augustus 2025, Kamerstuk 35825, nr. 21 (bron); UK Supreme Court [2025] UKSC 16 (bron).
LAATSTE
Laatste analyse
Europees recht
Vakartikel plaatst genderzelfbeschikking in het internationaal privaatrecht
Een artikel in een Italiaans vaktijdschrift voor internationaal privaatrecht plaatst wetgeving voor genderzelfbeschikking in een lijn die begint bij de erkenning van een buitenlands adoptievonnis. Wij lazen de samenvatting en zetten er een kritische kanttekening bij.
4 oktober 2026
Recht en beleid
Amerikaans hof vernietigt bevel tot 'X' op geboorteakte — met een beroep op privacy
Een federaal hof van beroep in Boston heeft op 1 september 2026 een uitspraak vernietigd die Puerto Rico verplichtte een non-binaire 'X'-registratie op geboorteaktes toe te staan. De redenering is opvallend: omdat een 'X'-markering iemands non-binaire status onvermijdelijk prijsgeeft, ziet het hof in het belang van Puerto Rico bij privacybescherming een rationele grond voor het onderscheid.
29 september 2026
internationaal
EU-Hof verplicht lidstaten tot erkenning geslachtswijziging bij vrij verkeer
In de zaak Shipova (C-43/24) besliste het Hof van Justitie van de EU op 12 maart 2026 dat lidstaten het mogelijk moeten maken de geslachtsregistratie te wijzigen van eigen burgers die van het vrij verkeer gebruik hebben gemaakt — ook als de nationale wet daar geen ruimte voor biedt.
26 september 2026
Het dossier in stappen
Van de geldende Nederlandse wet, via het ingetrokken voorstel en de internationale verdragen, naar de denkbare alternatieven.
01 · GELDEND RECHT
De Transgenderwet 2014
Wat veranderde er in 2014: einde aan sterilisatie- en operatie-eis. Wat bleef: deskundigenverklaring en leeftijdsdrempel.
Lees verder →
02 · VOORSTEL 2021
Wetsvoorstel 35825 — ingetrokken
Het voorstel dat de deskundigenverklaring wilde afschaffen en kinderen onder de zestien via de rechter een route wilde geven. In augustus 2025 ingetrokken.
Lees verder →
03 · CEDAW
VN-Vrouwenverdrag
Het VN-Vrouwenverdrag beschermt vrouwen als sekse-categorie. Een juridische sekse-fictie ondermijnt de meetbaarheid van die bescherming.
Lees verder →
04 · EHRM
Europees Mensenrechtenhof
Van Goodwin (2002) tot Y v France (2023): het EHRM erkent een recht op juridische erkenning, maar verplicht geen lidstaat tot zuivere zelf-identificatie.
Lees verder →
05 · UK SUPREME COURT
For Women Scotland 2025
Op 16 april 2025 oordeelde de UK Supreme Court unaniem dat ‘woman’ en ‘sex’ in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologische sekse.
Lees verder →
06 · ALTERNATIEF
Gender-certificaat los van sekse
Het alternatief: gender-identiteit erkennen als afzonderlijke status, naast de juridische categorie sekse — niet in plaats daarvan.
Lees verder →
TIJDLIJN
Veertig jaar juridische sekse in Nederland
1985
Eerste wettelijke regeling sekse-wijziging in geboorteakte
De wet van 24 april 1985, in werking getreden op 1 juli 1985, introduceert juridische geslachtswijziging. De voorwaarden: de betrokkene is niet gehuwd, is lichamelijk aan het verlangde geslacht aangepast voor zover dat medisch of psychologisch mogelijk en verantwoord is, en kan nooit meer kinderen verwekken of baren (bron).
2014
Transgenderwet — geen ingreep meer vereist
Per 1 juli 2014 wijziging van art. 1:28 BW: sterilisatie- en operatie-eis vervalt. Vereist blijft een deskundigenverklaring en een leeftijd van 16 jaar of ouder (bron).
2021
Wetsvoorstel 35825 — zuivere zelf-identificatie
Het kabinet-Rutte III dient in mei 2021 een voorstel in dat de deskundigenverklaring schrapt. Wie 16 jaar of ouder is, kan de wijziging dan zonder verklaring van een deskundige bij de ambtenaar van de burgerlijke stand laten doen; voor kinderen jonger dan 16 jaar wordt wijziging mogelijk via een verzoek aan de rechtbank (bron).
2024
Tweede Kamer vraagt om intrekking
Op 23 april 2024 neemt de Tweede Kamer de motie-Van Vroonhoven/Diederik van Dijk aan, die de regering verzoekt het wetsvoorstel binnen een maand in te trekken. De ministers Weerwind en Dijkgraaf schrijven op 26 april 2024 dat zij de motie niet uitvoeren (bron).
2025
UK Supreme Court: sekse is sekse
In For Women Scotland v The Scottish Ministers [2025] UKSC 16 oordeelt de Britse Supreme Court op 16 april unaniem dat ‘sex’ in de Equality Act 2010 biologische sekse betekent — ongeacht een Gender Recognition Certificate (bron).
2025
Intrekking
Na een tweede motie van de Tweede Kamer, aangenomen op 8 april 2025, trekt staatssecretaris Struycken het wetsvoorstel in bij brief van 11 augustus 2025 (bron). De brief is pas in januari 2026 gepubliceerd; volgens het kabinet verandert dat niets aan de intrekking (bron). De plenaire behandeling, begonnen in september 2022, is nooit afgerond; over het wetsvoorstel is niet gestemd.
HET HELE DOSSIER
Alle hoofdstukken en analyses
Elke pagina van het dossier, de nieuwste bovenaan.
9 jun 2026
Oostenrijk — Self-ID via de achterdeur in het Gleichbehandlungsgesetz
In september 2024 redefinieerde de Oostenrijkse wetgever het begrip "geslacht" in het Bundesgleichbehandlungsgesetz. Self-ID via de achterdeur.
7 jun 2026
De conversiewet en zelfidentificatie — wat er overblijft als je consequent bent
Dit dossier betoogt dat de conversiewet, consequent gelezen, ook de medische gendertransitie raakt. De wet zelf zondert zorg volgens de beroepsnormen uit.
3 jun 2026
Conversiewet — zelfidentificatie als ankerpunt onder strafrecht
De Wet strafbaarstelling conversiehandelingen omschrijft genderidentiteit niet, maar maakt haar vanaf 2027 wel tot ijkpunt voor de strafbaarheid van anderen.
3 jun 2026
Transgenderzorg onder de loep — de Finse cijfers en het Nederlandse recht
Fins registeronderzoek (Ruuska 2026): psychiatrische zorgbehoefte nam na medische genderbehandeling niet af. Wat betekent dat voor de zorg en art. 1:28 BW?
3 jun 2026
Conversiewet — kabinet koppelt strafuitzondering aan standaarden in herziening
In de brief van 14 april 2026 koppelt het kabinet de medische exceptie in de conversiewet aan kwaliteitsstandaarden die deels niet meer actueel zijn en worden herzien. Een legaliteitstoets.
2 jun 2026
Conversiewet en legaliteitsbeginsel — gender op een schuivend fundament
De Eerste Kamer nam de conversiewet op 16 juni 2026 aan. Open norm voor zorgverleners, somatische standaard in herziening, Raad van State niet gehoord over de late wijzigingen.
25 mei 2026
Alternatieven — gender-certificaat los van sekse
Een gender-certificaat dat identiteit erkent zonder de juridische categorie sekse aan te tasten. Vergelijking van UK GRA, Spaans Ley Trans en Hongaars model.
25 mei 2026
Jongeren en rechten — minderjarigen en wettelijke sekse-wijziging
Wettelijke sekse-wijziging voor minderjarigen: NL-praktijk 16+, voorstel 2021, Bell v Tavistock, Cass Review, IVRK art. 3 belang van het kind, ouderlijk gezag.
25 mei 2026
Paspoortregistratie en BRP — sekse, X, en het einde van een categorie
Sekse in paspoort en BRP: hoe een X in het paspoort ontstaat en wat wijziging op eigen verklaring betekent voor statistiek, zorg en identificatie.
25 mei 2026
Artikel 1:28 BW — wat staat er, wat staat er niet
Volledige tekst van art. 1:28 tot en met 1:28c BW: voorwaarden voor wijziging van de geslachtsvermelding in de geboorteakte, met een vergelijking met de Britse GRA, de Duitse SBGG en de Spaanse Ley Trans.
25 mei 2026
UK Supreme Court 2025 — For Women Scotland
Op 16 april 2025 oordeelde de UK Supreme Court unaniem dat 'woman' en 'sex' in de Equality Act 2010 verwijzen naar biologische sekse — niet naar GRC-status.
25 mei 2026
Europees Mensenrechtenhof — Goodwin en daarna
Het EHRM verplicht staten sinds Goodwin (2002) tot juridische erkenning van transitie en verbiedt een sterilisatie-eis, maar eist geen zuivere zelf-identificatie.
25 mei 2026
VN-Vrouwenverdrag (CEDAW) — sekse als beschermingscategorie
Het VN-Vrouwenverdrag (CEDAW, 1979) beschermt vrouwen als sekse-categorie. Zelf-identificatie ondermijnt de meetbaarheid en uitvoerbaarheid van die bescherming.
25 mei 2026
Wetsvoorstel 2021 — zelf-ID, ingetrokken in 2025
Wetsvoorstel 35825 wilde de deskundigenverklaring voor wijziging van het geslacht schrappen. Na ruim vier jaar trok het kabinet het in augustus 2025 in.
25 mei 2026
De Transgenderwet 2014 — art. 1:28 BW
Wat de Transgenderwet van 2014 wel en niet veranderde aan art. 1:28 BW: einde sterilisatie-eis, behoud van deskundigenverklaring en leeftijdsdrempel 16.
Waarom dit dossier
Zelf-identificatie als juridische figuur is geen kwestie van persoonlijke vrijheid alleen. Het is een ingreep in de structuur van het personen- en familierecht, in de geldigheid van statistieken, in de uitvoerbaarheid van anti-discriminatiewetgeving, en in de bescherming die het VN-Vrouwenverdrag aan een afgebakende sekse-categorie geeft.
Wie de juridische categorie ‘sekse’ vervangt door een verklaring van de betrokkene zelf, schaft niet alleen een voorwaarde af; die schaft het object af waaraan beschermingsrecht hangt. De Nederlandse wetgever heeft tussen 2021 en 2025 langs die afgrond gewerkt en is uiteindelijk teruggetreden. De UK Supreme Court heeft in april 2025 expliciet gemaakt waarom — in elk geval voor het Britse recht — sekse niet inwisselbaar is met gender-identiteit.
Dit dossier reconstrueert de wetgeving zoals zij is, en niet zoals zij door belanghebbenden wordt voorgesteld.
Hoe zelf-identificatie doorwerkt in het bredere Nederlandse overheidsbeleid — van subsidies tot richtlijnen — is uitgewerkt op genderbeleid.nl. Het strafrechtelijke sluitstuk, de wet op conversiehandelingen, wordt ontleed op conversiewet.nl.
Begin bij het wetsartikel zelf
Artikel 1:28 BW is de spil van het Nederlandse stelsel. De tekst zelf, geciteerd en uitgelegd:
Naar artikel 1:28 BW →