ARTIKEL · Europees recht
Vakartikel plaatst genderzelfbeschikking in het internationaal privaatrecht
Een artikel in een Italiaans vaktijdschrift voor internationaal privaatrecht plaatst wetgeving voor genderzelfbeschikking in een lijn die begint bij de erkenning van een buitenlands adoptievonnis. Wij lazen de samenvatting en zetten er een kritische kanttekening bij.
4 oktober 2026
Op 4 september 2026 meldde de blog van EAPIL (European Association of Private International Law) dat nummer 2/2026 van de Rivista di diritto internazionale privato e processuale (RDIPP) is verschenen. Daarin staat een artikel van Cristina Campiglio, getiteld "Il volto «umano» del diritto internazionale privato: la disciplina dell'autodeterminazione di genere", door EAPIL in het Engels weergegeven als "The 'Human' Face of Private International Law: The Regulation of Gender Self-Determination": het 'menselijke' gezicht van het internationaal privaatrecht en de regeling van genderzelfbeschikking. Wij hebben alleen de Engelse samenvatting bij EAPIL gelezen, niet het volledige artikel. Die samenvatting plaatst wetgeving voor genderzelfbeschikking in een lijn die begint bij de erkenning van een buitenlands adoptievonnis.
Wat de samenvatting zegt
Volgens de samenvatting werd het 'menselijke' gezicht van het internationaal privaatrecht in 2007 zichtbaar met het arrest Wagner t. Luxemburg van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. In die zaak weigerde Luxemburg een Peruaans vonnis van volle adoptie door een alleenstaande vrouw uitvoerbaar te verklaren, omdat het Luxemburgse recht volle adoptie door een alleenstaande niet toestond. Het Hof oordeelde op 28 juni 2007 dat daarmee onder meer het recht op gezinsleven (artikel 8 EVRM) was geschonden (bron). De samenvatting vervolgt dat het Hof van Justitie van de EU sinds 2018 op vergelijkbare wijze de bepalingen van het Handvest van de grondrechten inroept en zo, in onze vertaling, "de continuïteit van in het buitenland geldig verkregen statussen" waarborgt. Intussen hebben volgens de samenvatting sommige nationale wetgevers regels van internationaal privaatrecht aangenomen die "functioneel" zijn voor de uitoefening van grondrechten. De wetgeving waarmee enkele Europese landen het recht op genderzelfbeschikking waarborgen, noemt de samenvatting daarbij "exemplary". Of het artikel zelf bepleit dat andere lidstaten een op zelfidentificatie gebaseerde wijziging van het geregistreerde geslacht moeten erkennen, staat niet in de samenvatting.
Een adoptievonnis is iets anders dan een eigen verklaring
Onze kanttekening betreft de lijn die de samenvatting trekt van Wagner naar genderzelfbeschikking. Het Peruaanse adoptievonnis in de zaak Wagner was een rechterlijke uitspraak. Zelfidentificatie kent zo'n toetsing per definitie niet: dat is precies het kenmerk waarmee zelfidentificatiewetgeving zich onderscheidt van het oudere model met een psychologische of medische beoordeling. Wie een ongetoetste, eenzijdige verklaring als "in het buitenland verkregen status" op één lijn stelt met een door een rechter uitgesproken status, laat het onderscheid verdwijnen tussen een feit dat extern is vastgesteld en een feit dat iemand over zichzelf verklaart.
Wat er op het spel staat voor nationale waarborgen
Als de gedachte van continuïteit van status wordt toegepast op een via zelfidentificatie gewijzigde registratie, kan een lidstaat met een eigen waarborg, bijvoorbeeld een leeftijdsgrens, een wachttijd of een deskundigenverklaring, die waarborg niet meer toepassen op wie zijn registratie in een ander land al heeft gewijzigd. Dat het EU-recht op dit terrein doorwerkt, bleek in de zaak C-43/24 (Shipov) voor het EU-Hof, waarover wij eerder schreven: het Hof oordeelde op 12 maart 2026 dat het EU-recht zich verzet tegen nationale wetgeving die een eigen onderdaan die het vrij verkeer heeft uitgeoefend niet toestaat zijn geslachtsgegevens in de burgerlijke stand te wijzigen (bron). Een overzicht van de onderliggende EVRM-rechtspraak staat in ons dossier over het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
Bron versus duiding
Het is belangrijk hier scherp te onderscheiden wat de samenvatting zegt en wat onze analyse daarvan is. De samenvatting beschrijft een juridische ontwikkeling en noemt wetgeving voor genderzelfbeschikking als voorbeeld van regels die de uitoefening van grondrechten dienen; over de medische of psychologische onderbouwing van zelfidentificatie zegt zij niets. Onze kritiek richt zich op de lijn van adoptievonnis naar zelfidentificatie, niet op de persoon van de auteur en niet op transgender personen die in de praktijk met deze regelgeving te maken krijgen.
Conclusie
Een vakpublicatie over internationaal privaatrecht behandelt genderzelfbeschikking als een recht dat wetgevers met regels van internationaal privaatrecht waarborgen, in dezelfde ontwikkeling als de erkenning van een buitenlandse adoptie. Wie die twee naast elkaar legt, ziet volgens ons een verschil dat in de samenvatting niet aan de orde komt: de ene status is door een rechter uitgesproken, de andere berust op een eigen verklaring. Over de vraag of nationale waarborgen moeten wijken voor een elders gewijzigde registratie hoort naar onze mening een democratisch debat te worden gevoerd.
Bronnen
Marco Pasqua, "Rivista di diritto internazionale privato e processuale (RDIPP): Issue 2 of 2026", EAPIL-blog, 4 september 2026, met de samenvatting van Cristina Campiglio, "Il volto «umano» del diritto internazionale privato: la disciplina dell'autodeterminazione di genere", in: Rivista di diritto internazionale privato e processuale, nr. 2/2026: eapil.org.
Europees Hof voor de Rechten van de Mens, Wagner en J.M.W.L. t. Luxemburg, nr. 76240/01, 28 juni 2007: hudoc.echr.coe.int.
Marco Pasqua, "CJEU: Free Movement and Legal Gender in Shipov (C-43/24)", EAPIL-blog, 18 maart 2026: eapil.org.

Saskia Weijermars
Redactie
Veelgestelde vragen
BRON
Zelfidentificatie.nl