Wat er overblijft als je de conversiewet consequent doortrekt

De wet en haar reikwijdte

De Wet conversiehandelingen stelt strafbaar wat ‘gericht is op het veranderen of onderdrukken’ van iemands seksuele gerichtheid of genderidentiteit. De voorbeeldcasus is de pastorale poging een homoseksuele jongere naar hetero te bewegen. De wettekst is breder geformuleerd dan die casus. Zij raakt elke handeling die de gevoelde identiteit wil ombuigen.

Daarmee komt een tweede categorie in beeld: het kind dat zegt zich niet thuis te voelen in zijn lichaam. Puberteitsremmers stoppen de ontwikkeling van het sekse-specifieke lichaam. Cross-sex hormonen wijzigen stem, beharing, vetverdeling. Mastectomie, vaginoplastiek en falloplastiek herschikken de geslachtskenmerken. Elk van die ingrepen is gericht op het veranderen van een sekse-gebonden lichamelijke werkelijkheid, in lijn met een gevoelde genderidentiteit. De wet doet daar in beginsel een uitspraak over.

De impliciete premisse: identiteit ligt vast

De wet kan alleen functioneren als zij ervan uitgaat dat identiteit vast is. Anders zou het bestraffen van een gesprek geen zin hebben: een verandering die niemand kan bewerkstelligen, kan niemand verwijtbaar maken. De wet zegt het impliciet: wie het ompraten van een homo strafbaar stelt, gaat ervan uit dat homoseksualiteit geen draaibare kraan is.

Dat is precies de premisse die zelfidentificatie nodig heeft. De zelf-verklaring van de gendervariante persoon is alleen juridisch hanteerbaar als zij betrouwbaar verwijst naar iets stabiels. Als identiteit van vandaag op morgen kan wisselen, is registratie zonder filter nutteloos en kunnen derden — ouder, leerkracht, behandelaar — haar redelijkerwijs niet bindend volgen.

Wat er gebeurt als je die premisse doortrekt

Als identiteit vastligt, is een ingreep die identiteit en lichaam in lijn moet brengen overbodig of schadelijk. Overbodig omdat de identiteit ook zonder ingreep blijft wat zij is. Schadelijk omdat het lichaam wordt gewijzigd om iets uit te drukken dat geen wijziging nodig had om te bestaan. De medische transitie verandert sekse-kenmerken; zij verandert geen identiteit. Onder de premisse van de wet is er dan niets meer dat de ingreep rechtvaardigt.

Andersom: als identiteit toch verschuift — bij jongeren is dat het normale ontwikkelingspatroon — dan is de zelf-verklaring geen voldoende grondslag voor de ingreep. Dan is exploratie van het onbehagen — puberteit, trauma, autisme, homoseksualiteit, sociale besmetting — de aangewezen route. Maar exploratie raakt de strafbepaling: een psycholoog die alternatieve verklaringen onderzoekt in plaats van bevestigt, beweegt richting de strafbare zijde.

De twee onverenigbare aannames

De wet vereist beide tegelijk. Aanname A — identiteit ligt vast — is nodig om het verbod op exploratie te dragen. Aanname B — identiteit is in lijn te brengen via het lichaam — is nodig om de uitzondering voor medische transitiezorg te dragen. Beide samen sluiten elkaar uit. De wet kiest geen van beide expliciet; zij gebruikt A om het gesprek af te grendelen en B om de ingreep te beschermen.

Wie de wet leest zonder die schakeling te maken, krijgt een coherente tekst: identiteit ligt vast, bevragen is dus strafbaar. Wie de wet leest mét die schakeling, ziet dat de medische transitie binnen dezelfde reikwijdte valt. De uitzondering voor ‘professionele zorg’ verschuift het probleem alleen: zij bepaalt dat wat onder het hek van Akwa GGZ valt buiten de strafnorm blijft. Dat hek staat vandaag in herziening, zoals het kabinet zelf bevestigt in de brief van 14 april 2026.

Wat overblijft als je consequent bent

Twee opties. De eerste: de wet beschermt een vaste identiteit tegen elke druk om haar in een andere richting te buigen — ook de druk van een lichamelijke ingreep. Dan eindigt de medische transitiezorg waar zij begint. De tweede: identiteit is wel beïnvloedbaar, en de wet wil bepaalde beïnvloeding toelaten en andere strafbaar stellen. Dan is de wet asymmetrisch en moet zij die asymmetrie expliciet verantwoorden — iets dat in de huidige tekst niet gebeurt.

In beide gevallen sluit het hek. In het eerste geval valt de ingreep weg. In het tweede geval valt de premisse onder zelfidentificatie weg: een wet die beïnvloeding van identiteit erkent, kan diezelfde identiteit niet langer behandelen als een vooraf gegeven anker waarlangs derden zich moeten voegen.