EU-strategie 2026-2030: zelfidentificatie zonder leeftijdsgrens, ook voor kinderen

Op 8 oktober 2025 nam de Europese Commissie de LGBTIQ+ Equality Strategy 2026-2030 aan. Daarin belooft de Commissie lidstaten te ondersteunen bij "the development of legal gender recognition procedures based on self-determination that are free from age restrictions" — juridische geslachtsregistratie op basis van zelfverklaring, zonder ondergrens in leeftijd. Wat betekent dat concreet, wat regelt de strategie niet, en wie trekt er aan de bel?

Wat de Commissie precies belooft

De strategie zelf is geen wet. Zij is een beleidsdocument waarin de Commissie aankondigt lidstaten te "faciliteren" bij het uitwisselen van "best practices" rond geslachtsregistratie op basis van zelfidentificatie, uitdrukkelijk zonder leeftijdsgrens. De strategie zelf noemt geen aantallen: zij stelt dat "a number of Member States" een model van zelfbeschikking heeft ingevoerd en dat andere lidstaten medische procedures eisen (bron). Volgens de New York Post, die zich op The Telegraph baseert, kennen 9 van de 27 EU-lidstaten zelfidentificatie zonder medische drempels en vereisen 12 lidstaten de inbreng van een deskundige. De strategie steunt de ontwikkeling in de richting van het eerste model — en dan zonder leeftijdsgrens, dus ook toepasbaar op minderjarigen.

Alleen het document, niet (nog) de behandeling

Een belangrijke nuance die in de ophef vaak wegvalt: de strategie gaat over de juridische registratie van geslacht — de vermelding op een geboorteakte, identiteitskaart of paspoort — niet over medische interventies. De passage over geslachtsregistratie bevat geen regels voor puberteitsremmers, hormonen of chirurgie; die blijven een zaak van de afzonderlijke landen. In sommige landen zijn die regels de afgelopen jaren aangescherpt. In Zweden oordeelde Socialstyrelsen in 2022 dat de risico's van puberteitsremmers en hormonen voor de groep jongeren als geheel waarschijnlijk zwaarder wegen dan de verwachte voordelen, en dat behandeling alleen in uitzonderlijke gevallen kan worden gegeven (bron). In Engeland, buiten de EU, biedt de NHS puberteitsremmers sinds maart 2024 niet meer als reguliere behandeling aan (bron). Het risico zit niet in een directe koppeling tussen zelfidentificatie-op-papier en medische behandeling, maar in het signaal: als de juridische identiteit van een kind zonder enige leeftijdsgrens en zonder deskundigenoordeel kan wijzigen, ondermijnt dat het argument dat leeftijd en deskundig oordeel er bij medische stappen wél toe doen.

Het drukmiddel: geen wet, wel voorwaarden aan EU-geld

De strategie legt lidstaten op het punt van geslachtsregistratie niets op: de Commissie beperkt zich tot het uitwisselen van "best practices". Over geld zegt de strategie iets anders dan in de berichtgeving doorklinkt. De Commissie schrijft dat zij blijft toezien op de "horizontal enabling condition" — de voorwaarde dat het Handvest van de grondrechten wordt nageleefd bij de EU-fondsen van 2021-2027 — en dat zij het Financieel Reglement handhaaft, dat aanzetten tot discriminatie, haat of geweld als grond voor uitsluiting van EU-financiering noemt (bron). De New York Post omschrijft dat als een dreigement om EU-geld te blokkeren voor "discriminating regions". Een koppeling tussen EU-geld en het invoeren van zelfidentificatie staat niet in de strategie. Zij blijft daarmee een vorm van "zachte" sturing: geen richtlijn of verordening, maar een beleidskader van de Commissie.

Kritiek van twee kanten

De strategie ligt niet alleen onder vuur bij gender-kritische organisaties. Maya Forstater, directeur van de Britse organisatie Sex Matters, zei volgens de New York Post tegen The Telegraph: "This chilling EU-wide strategy pushes legal gender self-identification for children of any age and a ban on talking therapy for vulnerable children." De strategie zelf noemt gesprekstherapie niet; wel wil de Commissie lidstaten helpen "conversion practices" te verbieden en na een studie daarover "appropriate action" nemen. Faika El-Nagashi, oprichter van het Athena Forum, zegt volgens dezelfde krant dat "gender identity ideology has been smuggled into European institutions through soft law", zonder democratisch debat. Ook de LGBTIQ+-jongerenorganisatie IGLYO, die de strategie als geheel verwelkomt, is kritisch: volgens IGLYO bevat de strategie geen "concrete actions" om juridische geslachtserkenning op basis van zelfbeschikking te bevorderen.

Waarom dit de Nederlandse discussie raakt

Nederland ging deze kant juist niet op: het wetsvoorstel dat de deskundigenverklaring voor wijziging van de geslachtsvermelding wilde schrappen, is door het kabinet ingetrokken, nadat de Tweede Kamer daar in april 2024 en opnieuw in april 2025 per motie om had gevraagd (bron). Een deskundigenverklaring blijft dus vereist (bron). De EU-strategie gaat daarmee een andere kant op dan twee recente ontwikkelingen buiten Europa: het Amerikaanse Hooggerechtshof stond de regering in Trump v. Orr op 6 november 2025 voorlopig toe paspoorten alleen met het geslacht bij geboorte af te geven, en het Indiase Hooggerechtshof weigerde op 4 mei 2026 een voorlopige schorsing van de wetswijziging die zelfidentificatie schrapt; in beide zaken is nog geen einduitspraak gedaan. Terwijl deze twee landen dus terugkomen op zuivere zelfidentificatie, beweegt de Europese Commissie in de tegenovergestelde richting — en dat voor een categorie waar volgens critici de meeste voorzichtigheid op zijn plaats is: kinderen.

Onze conclusie

De feiten zijn helder: dit is een beleidsstrategie, geen bindende wet, en zij regelt documenten, geen medische behandeling. Onze duiding is dat het ontbreken van elke leeftijdsgrens desondanks een principiële grens doorbreekt — niet omdat een geboorteakte gelijkstaat aan een medische ingreep, maar omdat het loslaten van leeftijd als criterium bij één juridische categorie de weg vrijmaakt om leeftijd ook elders als criterium ter discussie te stellen. Volledige, eerlijke voorlichting begint met het onderscheid dat critici van weerszijden hier zelf al maken: wat de tekst zegt, wat zij niet zegt, en wat de bedoelde vervolgstap is.