EU-strategie 2026-2030: zelfidentificatie zonder leeftijdsgrens, ook voor kinderen

Op 8 oktober 2025 nam de Europese Commissie de LGBTIQ+ Equality Strategy 2026-2030 aan. Daarin belooft de Commissie lidstaten te ondersteunen bij "the development of legal gender recognition procedures based on self-determination that are free from age restrictions" — juridische geslachtsregistratie op basis van zelfverklaring, zonder ondergrens in leeftijd. Wat betekent dat concreet, wat regelt de strategie niet, en wie trekt er aan de bel?

Wat de Commissie precies belooft

De strategie zelf is geen wet. Zij is een beleidsdocument waarin de Commissie aankondigt lidstaten te "faciliteren" bij het uitwisselen van "best practices" rond geslachtsregistratie op basis van zelfidentificatie, uitdrukkelijk zonder leeftijdsgrens. Op dit moment kennen 9 van de 27 EU-lidstaten al zelfidentificatie zonder medische toets; 12 lidstaten vereisen nog altijd een vorm van deskundigenoordeel of medische verklaring voordat de geslachtsvermelding in een geboorteakte of identiteitsbewijs wijzigt. De strategie wil dat verschil verkleinen, in de richting van het eerste model — en dan zonder enige leeftijdsdrempel, dus ook toepasbaar op minderjarigen.

Alleen het document, niet (nog) de behandeling

Een belangrijke nuance die in de ophef vaak wegvalt: de strategie gaat over de juridische registratie van geslacht — de vermelding op een geboorteakte, identiteitskaart of paspoort — niet over medische interventies. Puberteitsremmers, hormonen of chirurgie blijven, ook onder deze strategie, onderworpen aan de regels van de afzonderlijke lidstaten. Die regels zijn in de praktijk juist voorzichtiger geworden sinds de Cass Review in het Verenigd Koninkrijk en vergelijkbare heroverwegingen in Zweden, Finland en Denemarken. Het risico zit niet in een directe koppeling tussen zelfidentificatie-op-papier en medische behandeling, maar in het signaal: als de juridische identiteit van een kind zonder enige leeftijdsgrens en zonder deskundigenoordeel kan wijzigen, ondermijnt dat het argument dat leeftijd en deskundig oordeel er bij medische stappen wél toe doen.

Het drukmiddel: geen wet, wel subsidievoorwaarden

Omdat gelijke-behandelingsbeleid grotendeels een nationale bevoegdheid is, kan Brussel lidstaten niet dwingen. Het instrument dat de Commissie wél tot haar beschikking heeft, is financieel: EU-subsidies en -programma's kunnen worden gekoppeld aan de vraag of een lidstaat de strategie omarmt. Dat maakt de strategie een vorm van "zachte" sturing — geen richtlijn die het Europees Parlement moet goedkeuren, maar een beleidskader dat via de begroting zijn weg naar nationale wetgeving kan vinden, buiten de gebruikelijke democratische controle van nationale parlementen om.

Kritiek van twee kanten

De strategie ligt niet alleen onder vuur bij gender-kritische organisaties. Maya Forstater van de Britse denktank Sex Matters noemde het een "chilling EU-wide strategy [that] pushes legal gender self-identification for children of any age and a ban on talking therapy for vulnerable children" — al regelt de strategie die therapie-kwestie niet expliciet, illustreert haar reactie wel hoe breed de zorgen reiken. Opvallender is de kritiek van Faika El-Nagashi van het Oostenrijkse Athena Forum, die vanuit een heel andere invalshoek waarschuwt dat "gender identity ideology has been smuggled into European institutions through soft law" — zonder het publieke, democratische debat dat een onderwerp met deze reikwijdte volgens haar verdient. Ook de LGBTIQ+-jongerenorganisatie IGLYO, die de strategie als geheel verwelkomt, betreurt juist dat de zelfidentificatie-belofte geen "concrete acties" bevat en dus vrijblijvend blijft — een teken dat zelfs voorstanders de tekst als weinig hard beschouwen.

Waarom dit de Nederlandse discussie raakt

Nederland ging deze kant juist niet op: het wetsvoorstel dat de deskundigenverklaring voor wijziging van de geslachtsvermelding wilde schrappen, werd in 2024 ingetrokken na verzet in de Kamer. Een deskundigenverklaring blijft dus vereist. De EU-strategie zet daarmee een tegengestelde beweging in gang ten opzichte van de trend die elders al zichtbaar is: de Amerikaanse Hooggerechtshof bepaalde in Trump v. Orr dat paspoorten weer op geboortegeslacht moeten worden afgegeven, en ook het Indiase Hooggerechtshof liet een wet in stand die zelfidentificatie vervangt door verplichte medische keuring. Terwijl landen buiten Europa dus terugkomen op zuivere zelfidentificatie, beweegt de Europese Commissie in de tegenovergestelde richting — en dat voor een categorie waar volgens critici de meeste voorzichtigheid op zijn plaats is: kinderen.

Onze conclusie

De feiten zijn helder: dit is een beleidsstrategie, geen bindende wet, en zij regelt documenten, geen medische behandeling. Onze duiding is dat het ontbreken van elke leeftijdsgrens desondanks een principiële grens doorbreekt — niet omdat een geboorteakte gelijkstaat aan een medische ingreep, maar omdat het loslaten van leeftijd als criterium bij één juridische categorie de weg vrijmaakt om leeftijd ook elders als criterium ter discussie te stellen. Volledige, eerlijke voorlichting begint met het onderscheid dat critici van weerszijden hier zelf al maken: wat de tekst zegt, wat zij niet zegt, en wat de bedoelde vervolgstap is.