India schrapt zelfidentificatie: rechter grijpt niet in bij medische keuring

Sinds 2026 is zelfidentificatie van gender in India geen wettelijke route meer. Een amendement op de Transgender Persons (Protection of Rights) Act schrapte de mogelijkheid om de eigen genderidentiteit met een simpele verklaring te laten registreren. Wie nu een officieel identiteitsbewijs als transgender persoon wil, heeft een certificaat van de district magistrate nodig — en die geeft dat certificaat alleen af op aanbeveling van een medische keuringscommissie. Tegenstanders stapten naar het Hooggerechtshof om de wet te laten schorsen. Op 4 mei 2026 kregen zij daarin geen gelijk.

Wat de wetswijziging verandert

De oorspronkelijke Transgender Persons Act van 2019 volgde, zij het onvolmaakt, de lijn die het Hooggerechtshof zelf in 2014 had ingezet: erkenning van genderidentiteit op basis van eigen verklaring, zonder medische toets. Het amendement van 2026 draait dat om. Een transgenderverklaring is voortaan geen kwestie van zelfrapportage meer, maar van een bureaucratisch traject met een district magistrate als poortwachter en een medische commissie als inhoudelijke beoordelaar. Daarmee keert India terug naar een model waarin een buitenstaander — een arts, een ambtenaar — bepaalt of iemands genderidentiteit "telt", in plaats van de persoon zelf.

Geen spoedschorsing, wel een rechtszaak

Een bank onder leiding van President van het Hooggerechtshof Surya Kant en rechter Joymalya Bagchi behandelde het verzoek om een interim-schorsing. De rechters wezen dat verzoek af: er komt voorlopig geen ingreep in de wet. Wel gaf het hof aan dat de zaak zelf, over de grondwettigheid van het amendement, door een bank van drie rechters inhoudelijk zal worden getoetst. Het is dus geen definitieve uitspraak over de wet — wel het signaal dat de wet intussen gewoon van kracht blijft, met alle gevolgen voor wie nu een aanvraag doet.

Het argument tegen de wet: terug naar vóór 2014

Senior advocaat A.M. Singhvi voerde namens de eisers aan dat het amendement rechtstreeks ingaat tegen de NALSA-uitspraak van het Hooggerechtshof uit 2014, waarin zelfidentificatie als grondrecht werd erkend. Zijn kernargument: dat een klein aantal mensen een regeling zou kunnen misbruiken, rechtvaardigt niet dat de rechten van een hele gemeenschap worden ingeperkt. Het is een argument dat in vrijwel elk land terugkeert zodra zelfidentificatie ter discussie staat — ook op de plek waar deze site eerder schreef over de uitspraak van het Britse Supreme Court over de betekenis van 'vrouw' in wetgeving.

Het argument vóór de wet: misbruik en gedwongen ingrepen

De Indiase regering verdedigt het amendement met een ander argument: het amendement zou vooral bedoeld zijn om gedwongen of ondoordachte gender-herregistratie tegen te gaan, en misbruik van de eerdere zelfverklaringsroute te voorkomen. Daarmee plaatst de regering zich in een debat dat inhoudelijk allang niet meer uniek Indiaas is: ook in Europese self-ID-wetgeving keert de vraag terug hoe je toegankelijkheid voor wie de registratie oprecht nodig heeft, combineert met waarborgen tegen misbruik van diezelfde route — een spanning die bijvoorbeeld ook naar voren kwam bij de Oostenrijkse zelfidentificatiewet, waar een medische verklaring juist wél overeind bleef.

Waarom dit verder reikt dan India

De Indiase zaak is in juridisch opzicht een lokale kwestie — een grondwettelijke toetsing van een nationale wet. Maar de onderliggende vraag is universeel: is genderidentiteit iets dat door zelfrapportage wordt vastgesteld, of hoort daar een externe, verifieerbare toets bij? India koos in 2019 voor het eerste model en zwenkt nu, na zeven jaar praktijkervaring, terug naar het tweede. Dat is opmerkelijk, want de internationale beweging ging de afgelopen jaren juist vaak de andere kant op: van medische toetsing naar zelfidentificatie. De Indiase omkering laat zien dat die richting niet vanzelfsprekend is, en dat landen die eenmaal voor zelfidentificatie kozen, daar onder praktijkdruk ook weer van kunnen terugkomen.

De uitkomst van de inhoudelijke toetsing door de driekoppige bank van het Hooggerechtshof is nog niet bekend. Tot die tijd blijft de medische-keuringsroute in India de praktijk.

Saskia Weijermars

Redactie