Kansas maakt zelfidentificatie op papier ongedaan: rijbewijs moet weer bij geboortegeslacht passen

Sinds 26 februari 2026 geldt in de Amerikaanse staat Kansas een wet die precies het tegenovergestelde doet van wat zelfidentificatie-wetgeving elders beoogt: Senate Bill 244 bepaalt dat het geslachtskenmerk op een rijbewijs of geboorteakte moet overeenkomen met het biologische geslacht bij geboorte. Volgens de ACLU van Kansas geldt dat ook voor ID-kaarten van de staat. Wie als transgender persoon eerder een aangepast document kreeg, ziet dat document ongeldig verklaard. De wet zelf bevat geen overgangstermijn: zij trad in werking op de dag van publicatie in het Kansas Register. De procureur-generaal van Kansas stemde er daarna mee in de handhaving uit te stellen tot 26 maart 2026 (bron).

Wat de wet precies regelt

SB 244 bepaalt dat ook het woord "gender" in de wetgeving van Kansas het biologische geslacht bij geboorte betekent. Voor het woord "sex" gold die definitie al sinds de Women's Bill of Rights (SB 180) uit 2023, die man en vrouw omschrijft aan de hand van het voortplantingssysteem; de nieuwe wet trekt die lijn door naar identiteitsdocumenten. Concreet verklaart de wet rijbewijzen en geboorteaktes ongeldig die vóór 1 juli 2026 zijn afgegeven en waarop het geslacht afwijkt van die definitie. De Division of Vehicles moet de houders schriftelijk berichten en na inlevering een nieuw rijbewijs afgeven; het bureau voor de burgerlijke stand (vital statistics) moet de geboorteregisters corrigeren. Daarnaast verplicht de wet het gebruik van geslachtsgescheiden voorzieningen — toiletten, kleedruimtes, doucheruimtes — in gebouwen die eigendom zijn van of gehuurd worden door de overheid, en introduceert zij een civiele vordering: wie zich in zo'n ruimte in de eigen privacy geschonden voelt door iemand van het andere geslacht, kan die persoon aanklagen voor de werkelijke schade of een vaste schadevergoeding van 1.000 dollar. Op een tweede overtreding staat een civiele boete van 1.000 dollar; een derde of volgende overtreding is een strafbaar feit ("class B misdemeanor"). Volgens de belastingdienst van Kansas (Kansas Department of Revenue), geciteerd door The Lawrence Times, gaat het in de hele staat om ongeveer 1.700 rijbewijzen.

Een wet die de gouverneur zelf ongewenst achtte

Het wetsvoorstel kwam niet zonder verzet tot stand. Het Huis van Afgevaardigden nam op 28 januari 2026 een gewijzigde versie aan met 87 tegen 36 stemmen; de Senaat stemde dezelfde dag met 30 tegen 9 in met die wijzigingen (bron). Gouverneur Laura Kelly gebruikte op 13 februari 2026 haar veto en noemde de wet in haar officiële veto-boodschap (vertaald) "slecht opgesteld", met "talrijke en ingrijpende gevolgen" die volgens haar veel verder reiken dan de bedoeling van de wet. Het parlement zette dat veto niettemin opzij: de Senaat overstemde het veto op 17 februari met 31 tegen 9, het Huis op 18 februari met 87 tegen 37 — in beide kamers met de vereiste tweederdemeerderheid. Op 26 februari werd de wet gepubliceerd in het Kansas Register en trad zij in werking.

Verzet en een rechtszaak

De American Civil Liberties Union (ACLU) keert zich onder meer tegen de ongeldigverklaring van bestaande documenten. Harper Seldin, senior jurist bij het LGBTQ & HIV Rights Project van de ACLU, zei (vertaald): "De ongeldigverklaring van door de staat afgegeven identiteitsbewijzen dreigt transgender personen tegen hun wil te outen, elke keer dat ze solliciteren, een woning huren of met de politie te maken krijgen." De ACLU, de ACLU van Kansas en advocatenkantoor Ballard Spahr begonnen namens twee transgender mannen bij de rechtbank van Douglas County de zaak Doe v. State of Kansas — volgens de zaakpagina van de ACLU van Kansas op de dag dat de wet in werking trad. Zij vechten de wet aan op grond van de grondwet van Kansas. Het verzoek om de wet direct tijdelijk te blokkeren (een temporary restraining order) wees de rechtbank op 10 maart 2026 af. In een afzonderlijke zaak herstelde dezelfde rechter in augustus 2026 tijdelijk het rijbewijs van één inwoonster, omdat de staat volgens hem waarschijnlijk haar recht op een behoorlijke procedure had geschonden (bron). De zitting over een voorlopige voorziening tegen de wet stond gepland vanaf 29 september 2026; op 10 oktober 2026 vermeldde de zaakpagina nog geen uitspraak daarover.

Wat dit betekent voor het Nederlandse debat

Kansas illustreert een patroon dat inmiddels ook buiten de Verenigde Staten zichtbaar is: waar zelfidentificatie eenmaal wettelijk is verankerd, wordt zij lang niet overal als stabiel eindpunt beschouwd. In het Verenigd Koninkrijk oordeelde het Supreme Court op 16 april 2025 unaniem (bron) dat de termen "man", "vrouw" en "sekse" in de Equality Act naar biologisch geslacht verwijzen, ook wanneer iemand een erkenningscertificaat voor de andere gender bezit; zie ook ons artikel over de gedragscode van de Britse Equality and Human Rights Commission. India schrapte per 25 mei 2026 het recht op een zelf ervaren genderidentiteit uit de transgenderwet van 2019 (bron); een identiteitscertificaat wordt daar voortaan afgegeven na advies van een medische commissie (bron). Kansas gaat een stap verder dan beide: niet alleen wordt zelfidentificatie voor nieuwe documenten geblokkeerd, bestaande documenten worden ongeldig verklaard. Voor het Nederlandse debat over de eigen transgenderwet is dat relevant, omdat het laat zien hoe kwetsbaar een op zelfverklaring gebaseerd systeem juridisch kan zijn zodra de politieke meerderheid verschuift — een risico dat in de Nederlandse discussie over "onomkeerbare" wetswijzigingen tot nu toe onderbelicht blijft.

Dat neemt niet weg dat de Kansas-wet ook eigen risico's kent, vooral voor mensen die hun documenten eerder met succes hadden aangepast en nu, zonder eigen toedoen, met een ongeldig identiteitsbewijs zitten. Wie geslachtsgescheiden voorzieningen op basis van geboortegeslacht moet gebruiken, kan daardoor volgens de ACLU van Kansas als transgender worden herkend en in onveilige situaties belanden. Het is die combinatie — een streven naar juridische duidelijkheid over wat "geslacht" betekent, uitgevoerd zonder overgangsregeling in de wet of aandacht voor de gevolgen voor individuen — die de kern vormt van de kritiek.

Bronnen

Kansas Secretary of State — House Substitute for Senate Bill No. 244, Chapter 3, 2026 Session Laws of Kansas, gepubliceerd 26 februari 2026. sos.ks.gov/publications/sessionlaws/2026/Chapter-03-SB-244.html
Kansas Secretary of State — Governor's veto message on SB 244, gouverneur Laura Kelly, 13 februari 2026. sos.ks.gov/publications/sessionlaws/2026/Messages-01-SB-244.html
Kansas Legislature — H Sub for SB 244, behandeling en stemmingen. kslegislature.gov/b2025_26/bills/sb244
ACLU of Kansas — "Understanding the New Kansas Law Targeting Transgender People" (FAQ), 27 februari 2026. aclukansas.org/publications/sb244faq
ACLU of Kansas — Doe v. State of Kansas (zaakpagina), met citaat van Harper Seldin. aclukansas.org/cases/doe-v-state-of-kansas